D₂O,didoteryumoksit veya en genel ismiyle agir su…
Sudan tek farki hidrojen yerine hidrojenin izotopu olan ve bir fazla notron tasiyan doteryuma sahip olmasi.
Suya olan yapisal benzerligi yaninda, fiziksel ozellikleri de bir hayli benzemekte. Yogunlugu 1.108 g/cm3, erime noktasi 3.81° C ve kaynama noktasi 101.42° C.
Tabi bu kadar benzerligi farkedince insanin aklina ilk gelen soru ‘agir suyu icebilir miyiz?' oluyor. Birkac kitap karistirip ‘agir su'nun az da olsa toksik etkisi oldugunu ogrenince cevabin da ‘hayir' oldugunu anlamis oldum. Ancak ‘agir su'nun toksik etkisinden ziyade insanoglu icin cok daha tehlikeli bir bulus oldugunu soylemeliyim. Sebebini anlamak icin 2003'te gosterime girmis Fransiz yapimi ‘Bon Voyage' filmini izlemek yeterli. Film bir yandan Ikinci Dunya Savasi sirasinda Fransa'nin isgalini anlatirken, diger yandan savastan etkilenen ve bu yuzden hayatlari cakisan insanlari anlatiyor. Eger Viviane rolundeki Isabelle Adjani'nin kaprislerine katlanip kendinizi tutabilirseniz gercekten zevkli dakikalar gecirmek mumkun filmi izlerken. Bu yaziyi okuduktan sonra filmi izlemeye kalkisirsaniz ‘agir su'nun film ile olan alakasini anlayamayabilirsiniz ilk yarim saat boyunca. Bu yuzden, filmi sadece ‘agir su' aski icin izliyorsaniz, Camille (Virginie Ledoyen) sahneye cikana kadar sabretmeniz gerekiyor. Zaten daha sonra da Camille ‘agir su'nun atom bombasi yapimi icin ne derece onemli oldugunu sade bir sekilde anlatiyor. Bunun yaninda, ‘agir su'nun Fransa'daki kisa macerasi hakkinda da bilgi sahibi oluyorsunuz. Film her ne kadar keyifli dakikalar gecirmenizi saglasa da hikayenin tam olarak gerceklere dayanmadigini soyleyebiliriz. ‘Agir su'nun Fransa'da bir sure dolastigi dogrudur, ama orada uretilmemistir. ‘Agir su'nun hikayesinin Fransa'dan onceki kismi icin ise daha eski bir film olan 1965 yapimi ‘The Heroes of Telemark'i onermek mumkun. Filmin Hollywood faktorunu goz ardi edersek hikayenin gayet gercekci oldugunu soyleyebiliriz. Almanya teknolojik ustunlugunu kullanarak tum dunyaya meydan okumaktadir. 1938'li yillarda fisyon reaksiyonlari uzerinde Alman fizikciler bu reaksiyon zincirini yavaslatip, bu sirada uretilen notronlari kullanmak icin ‘agir su'nun gerekli oldugunu iddia ederler. Savasi daha da kolay bitirmek icin atom bombasi icin gerekli olan ‘agir su'yu her yerde aramaya baslarlar. ‘Agir su'nun Norvec'in Rjukan yoresinde uretildigini ogrenen Almanlar buradan sik sik ‘agir su' satin almaya baslar. Bundan suphelenen Norvec bir sure sonra Almanlarla olan ‘agir su' ticaretine son verince, Hitler harekete gecip burayi isgal eder ve bu madeni kullanmaya baslar. Bunun oneminin farkinda olan diger ulkeler, Ikinci Dunya Savasi sirasinda defalarca bu madeni yok etmeye calisir. Iste ‘The Heroes of Telemark' bu girisimlerden birisni konu almaktadir. Cogunlugunda basarisiz olunan bu sabotaj girisimlerinin birinde ise, Almanlarin uretip kullanmaya hazirlandigi 180 kg civarindaki agir su bir sekilde Fransa'ya aktarilir. Hikayenin geri kalan kismini yani Fransa'dan Ingiltere'ye aktarilma kismini da zaten ‘Bon Voyage' filminden biliyoruz.
Sonuc olarak, Almanlarin ‘agir su' icin aldiklari agir maglubiyet islerini bir hayli zorlastiriyor ve film yapimcilarina da gelecek icin iyi bir malzeme veriyor. Ben de filmi izledikten hemen sonra Organometalik Kimya dersini veren hocamin her ders sonunda tekrarladigi sozu hatirliyorum;
‘Every molecule has a story'.